سینماسینما، محمد ناصریراد
درام بزرگ، همیشه درون خود یک زخم حمل میکند؛ زخمی که از یک اتفاق ساده آغاز میشود، اما عمق آن به ریشههای کهن اسطوره و تراژدی میرسد. قهرمانِ اینگونه درامها، برخلاف هیاهوی سطحی ضدقهرمانهای مدرن، حامل یک بار درونیست؛ باری که بهجای قدرت، بر دوش انسان بودن او سنگینی میکند. چنین قهرمانی بر تخت فرمانروایی نمینشیند، بلکه در خاکروبههای اجتماع زاده میشود. داود اشرف با چهرهای غبارگرفته، آرام و بغضدار، یکی از همان قهرمانهاست؛ خاموش و البته حاملِ خروش.
در قسمت نخست سریال «وحشی»، داود به مثابه انسانی خیرخواه و مهربان تصویر میشود. او آدمیست از جنسِ مردم. بدون زرهی از قدرت، بدون پیوندی با حاکمیت یا زر و زور و تزویر. اما حادثهای ناگهانی، همه چیز را تغییر میدهد. درامی که آغاز میشود، بر پایهی یکی از کهنترین الگوهای تراژدی بنا شده است، یعنی قهرمانِ نیکسرشت، گرفتار اشتباهی که مرگبار است، میشود.
اما این خطا، برخاسته از شرارت نیست، بلکه از نادانی، اعتماد، یا وابستگیهای عاطفیست.
ارسطو در شاهکار خود فنِ شعر، این موقعیت را «هِمَرتیا» (hamartia) مینامد؛ لغزشی کوچک که تباهکننده سرنوشت میشود. داود دقیقاً در همین نقطه ایستاده است. او قربانی خطاییست که خود مرتکب شده، اما سزایش فراتر از عدالت است. بیآنکه ذاتش اهریمنی شده باشد، به دوزخی تبعید میشود که راه بازگشت از آن روشن نیست. همین نابهحق بودن مصیبت است که به تعبیر ارسطو، ترحم و ترس را در دل مخاطب مینشاند. ما از سرنوشت داود، وحشت میکنیم، چون میدانیم این تقدیر، محتمل است، برای من، برای تو، برای هر کسی و با او همدلی میکنیم، چون فروافتادنش منصفانه نیست.
در این مسیر دراماتیک، داود بسیار به مالکومِ فیلم یک پیامبر (Un prophète) نزدیک میشود؛ شاهکار ژاک اودیار، آن اسطورهی فرانسویِ معاصر درباره صعود یک جوان خام از حاشیههای جامعه به درون ساختار قدرت در زندان. مالکوم نیز، همچون داود، وارد جهانی میشود که منطق آن، دیگر بر مبنای اخلاق نیست، بلکه بر اساس بقا و تنازع بنا شده است. هر دو قهرمان، مجبورند از قوانین پیشین خود دل بکنند تا زنده بمانند، و در این دلکندن، بخشی از خود را قربانی کنند.
داود، بهسانِ پیامبری که خبر ناخوش سرنوشت را بر دوش میکشد، قدم به قدم در باتلاقی از اجبار و سکوت فرومیرود. قهرمان او، برخلاف پهلوانان کهن، با ایستادگی در برابر بیعدالتی، با حفظ کرامت در جهانی خالی از انصاف، به اسطوره بدل میشود. روایتِ او، سرشار از موقعیتهاییست که در آن، قهرمان بهجای واکنشِ غریزی، سکوت میکند؛ سکوتی که طنینش در دل مخاطب ماندگار میشود.
سریال با بهرهگیری از این ساختار، موفق میشود معجون نادری از تراژدی کلاسیک و درام اجتماعی معاصر خلق کند. پیرنگ، منسجم و هوشمندانه طراحی شده است، صعود و سقوط، گره و گرهگشایی، سکون و انفجار؛ همه در خدمت شکلگیری یک قهرمان انسانی و زمینیست و با افسانه ها فاصله های بسیاری دارد.
در پایان، داود اشرف تنها یک شخصیت نیست؛ او آینهایست برای زمانهی ما، برای جامعهای که انسانهای نیک را میسوزاند، به جرمِ نیکی. چنین قهرمانی، در تاریخ درام، همیشه جاودانه میماند؛ چون صدای او، صدای همهی ماست، وقتی که خاموشیم، اما در دل، فریادی پنهان کردهایم، و این است و رمز و رازِ مخاطب پسند بودنِ این سریال.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- یخچال، سفره و خانواده/ «یخچال»؛ روایتی از فروپاشی تا بازگشت انسجام
- «بچهخور»؛ حقیقتی که خلاف جهتِ جهان میدود
- از ماک تا خاموشی؛ پرترهای از فرسودگی صنعت ایران
- «امیرعلی»؛ جستوجوی عدالت آموزشی در قاب مستند
- «پروانه»؛ وقتی غیاب، شکل دیگری از حضور است
- «امیرو»؛ پرترهای ناتمام از یک انسان طردشده
- کالبدشکافی میل و جنایت در «ژویسَنس» و «دانته»
- از باغ تا غیاب، خوانش هرمنوتیکی از «بدون ایرج»
- بازخوانی قهرمان، ضدقهرمان و آنتاگونیست در سریال «وحشی»
- «روما»؛ تجربهای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه
- خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی
- نقدی بر مستند گفتوگومحور از پگاه آهنگرانی؛ پرترهای در فضای بسته
- «قمرتاج»؛ از ثبتِ واقعیت تا سازماندهی روایت
- نمایش مناسبات داخل زندانها در سریالهای نمایش خانگی چگونه است؟
- چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر؛ آزمونی جدی و نگاهی رو به آینده
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





