پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما، آریو همتی

مکتب، سبک، جنبش و جریان هنری ـ تخصصی سینما ـ دارای دوره آغاز تا تثبیت، دوره تثبیت و اگر بنا بر دیالکتیک تضاد ببینیم دوره افول است که البته بهتراست به جای آن بگوییم: دوره آغاز، تثبیت، عصر محوریت و دوره پایان محوریت چون  آن اتفاق هنری که تثبیت شده بنا بر دیالکتیک ادراکی دیگر مرگی برای آن نمی توان متصور بود و در «ژنوم کلمه» برای همیشه پتانسیل آن خواهد ماند.

موج نو در سینمای جهان با مفاهیمی چون کارگردان مولف و فیلم مولف بارها کتاب ها و مقالات پژوهشی را به جهان اندیشه عرضه کرده است ولی درباره بازیگران مولف به شکل بسامدمند با تولید آثار پژوهشی مواجه نیستیم. اگر در سینمای موج نوی فرانسه ژان پل بلموندو عمر خود را برای تثبیت موج نو به عنوان بازیگر گذاشت یا در سینمای آمریکا ال پاچینو، رابرت دنیرو، مریل استریپ و داستین هافمن به عنوان بازیگر عمرشان را برای سینمای اندیشه ـ موج نو ـ گذاشتند در سینمای ایران نیز بازیگرانی مانند بهروز وثوقی، فخری خوروش و علی نصیریان با همان کیفیت نمونه های جهانی جهت تثبیت موج نو در سینمای ایران کنار کارگردان های مولف عمرشان را گذاشتند. بازیگرانی مولفی  مانند سوسن تسلیمی و خسرو شکیبایی موج دوم بازیگران مولف با فیلم های کارگردان های مطرح موج نویی بودند.

دهه سی: فخری خوروش در دهه سی تنها در دو فیلم که تا حدودی ضد جریان بودند حضور داشت. فیلم «لات جوانمرد» (مجید محسنی) ۱۳۳۷ که به قول فرخ غفاری در آن کافه، کافه و خیابان، خیابان است. این اثر در زمان خود به دلیل متفاوت بودن با روال رایج سینما فروش نداشت، اما بعدتر جزو سینمای متفاوت به حساب آمد و در تاریخ سینمای ایران مطرح شد.«جنوب شهر» (فرخ غفاری) با نویسندگی جلال مقدم که فیلمی انتقادی نسبت به شهر و نشان دادن واقعی بدی ها و تصاویر غیرزیبا از شهر بود توقیف شد و با اصلاحاتی در دهه بعد نمایش داده شد. دهه پنجاه که دوران تثبیت موج نو بود به یکباره تعداد فیلم ها و کارگردان های مولف بیشتر شد و فرصتی به وجود آورد که خوروش بتواند باز هم نقش های غیرکلیشه ای را جان ببخشد. «نفرین» (ناصر تقوایی)۱۳۵۲ با بازی درون گرای درون ریز خوروش در کنار بازی درون گرای برون ریز بهروز وثوقی اثری متفاوت خلق کرد که با وجود استقبال کم مخاطبان، فیلمی مطرح در تاریخ سینمای اندیشه ایران است. «غبار نشین ها» ( داوود روستایی)۱۳۵۳ فیلمی در نقد جهان معاصر و خطرهای نوع زیست جدید و عدم تناسب جهان سنت و جهان مدرن است. بازی درون گرای درون ریز فخری خوروش مقابل برون گرای برون ریز عزت الله انتظامی اثری قابل قبول ارائه داد. « شازده احتجاب »(بهمن فرمان آرا) ۱۳۵۳ و «شطرنج باد» ( محمدرضا اصلانی) دو اثر شاخص دیگر از فخری خوروش در نیمه های دهه پنجاه محسوب می شوند. خانم کوچک در «شطرنج باد» اینبار وجهه متفاوت از بازی درون گرای برون ریز را به مخاطب خاص ارائه داد. این بازی تالیفی از مهمترین حضورهای یک زن بر پرده سینمای ایران است. «سوته دلان» (علی حاتمی ) ۱۳۵۶ آخرین اثر موج نویی که در آن فخری خوروش حضور داشت. این اثر که مهمترین فیلم در مبحث بازیگری دهه پنجاه سینمای ایران محسوب می شود: بهروز وثوقی درون گرای برون ریز، شهره آغداشلو برون گرای برون ریز، جمشید مشایخی درون گرای درون ریز و فخری خوروش برون گرای درون ریز در این اثر درخشان کاراکترهایی غیرکلیشه ای را جان بخشیدند.

دهه شصت: در دهه شصت به دلیل فضای جدید ایجاد شده کمی کار برای هنرمندان مولف سخت بود با این وجود فخری خوروش که دیگر تا حدودی در بحث عنوان سینما و پرده با کارگردان های مولف فاصله داشت و در اثری از آنها به هر دلیل حضور پیدا نکرد ولی کاراکتر های فیلم های دهه شصت را نیز با تسلط جان بخشید. قصه بیشتر فیلم هایی که در آن ها حضور داشت جذاب و جدید بود. «ملخ زدگان» (ناصر محمدی) ۶۲، «زخمه»( خسرو ملکان )۶۲ « صاعقه» (سیدضیاءالدین دری) ۶۴و «مترسک» (حسن محمدزاده) ۶۳ هر کدام آثاری متفاوت و انتقادی محسوب می شوند اما آثار شاخصی محسوب نمی شوند. سریال «امیر کبیر» (سعید نیک‌پور) ۶۳ و «تاراج» (ایرج قادری )۱۳۶۳ آثاری بودند که باز نام او را در دهه شصت مطرح ساختند. «بگذار زندگی کنم» (شاپور قریب) ۱۳۶۵ که پربیننده ترین فیلم سال بود و ثابت کرد که خوروش با فیلم پرفروش سال قبل یعنی تاراج، نبض جهان سینمای سرمایه را می‌شناسد .در واقع این آثار منجر به مطرح شدن بیش از پیش بازیگری شدند که پا به پا با موج نو در دوران آغاز و تثبیت آن جلو آمده بود.

دهه هفتاد: از دهه هفتاد به بعد از فخری خوروش اثر سینمایی شاخص دیگر نمی بینم و به دلیل مبحث سن به گونه ای کم حضورتر شد. اما سریال های «باغ گیلاس» (مجید بهشتی )۱۳۷۲، «امام علی (ع)» (داود میرباقری) و در دهه هشتاد با نقش گیرایی که در سریال «خانه ای در تاریکی» (سعید سلطانی) بازی کرد، توانست خودش را در دل مخاطب های بیشتری جا کند.