سینماسینما، آریو همتی
پیام فیلم «لیلا» (۱۳۷۵) این است که هر غیر ما، دیگری یا ابژه نیست که ما باعنوان نشستن در جایگاه سوژه بتوانیم آن را حذف کنیم.
«لیلا»ی مهرجویی بنا بر مقوله‌بندی ساختاریک در نوع سینمای فراساختارگرا قرار می‌گیرد.و بنا بر سوژه‌های بیست‌گانه فرائیستی در نوع جنسیت سوژه گرایی ذیل شاخه زن سوژه‌گرایی انسان محور تعریف می‌شود که توانسته خود را به دگرسوژه‌گرایی نزدیک کند.
درک حضور دیگری امری مهم در تاریخ اندیشه بشر است و ظرفیت‌سازی دیالکتیک ادراکی برای اینکه با این متد نگرشی بشود به گونه‌ای وارد این مبحث شد که هر غیر خویش را دیگری نپنداریم و در واقع خویش را از مقام قضاوت خلع کنیم. همه ما انسان‌ها با هر جنسیت، نژاد،ز بانی و در هر مکانی دگرسوژه‌های هم هستیم. در واقع در جهان تزها زیست ما معنی پیدا می‌کند آن هم بدون آنتی‌تز.
همه ما کنار هم سوژه‌های شناورجامعه انسانی هستیم و در مقام مادرمائیک با جنس‌های هم‌عرض خویش، سوژه‌های شناور جامعه جانداران، و باز در مقام مادرمائیک سوژه‌های شناور شناور تمام کلمه پدیدارهای هستی هستیم.
فیلم با سه تفاوت‌سازی لیلا با بازی لیلا حاتمی و همسرش با بازی علی مصفا و لیلا و مادر شوهرش با بازی جمیله شیخی و لیلا و هوویش با بازی شقایق فراهانی یکی از مهمترین فیلم‌های سینمای ایران به لحاظ شکل‌گیری درام است. اینکه او می‌تواند در طول فیلم از تمام کشمکش‌ها عبور کند در واقع یک کلاس درس برای زیست رئال ما می‌تواند باشد.
یک نکته مهم دیگر این است که در کلیت فیلم «لیلا» جایگاه زن سوژه محوری را داراست و ما انگار داریم جهان درون او را می‌خوانیم و می‌بینیم. این جهان زن سوژه‌گرایی البته با فراروی از نگره‌های قالبیک به مبحث دگرسوژگی وارد می‌شود و می‌خواهد به درک حضور مادر شوهر، شوهر، و هوویش برسد. هر چند این تمرین‌ها نهایتا روان او را می‌آزارد و یک جا، درست در نقطه اوج دراماتیک اثر، لیلا انگار می‌شکند و نیاز به باز آفرینی پیدا می‌کند. او که خودش برای همسرش زن اختیار کرده در شب عروسی آنها، خانه را ترک می‌کند.
مهمترین شاخصه مهرجویی زمانی که زنان در فیلم‌های او در جایگاه سوژه قرار می‌گیرند مانند «پری» (۱۳۷۳) یا لیلا، آنجاست که ما درون ذهن کاراکتر را می‌شنویم و می‌بینیم. جهان درون تعیین یافته چه روزمرگی لیلا زیر بار فشار جهان بیرونی ـ اینجا خانواده ـ که لیلا حاتمی این ذره ذره دیوانگی و جان سوزی را به درستی بازی کرده و نمایش می‌دهد و چه زیست فلسفی و پرسشمند پری با آن بازی شاخص و تاریخ ساز نیکی کریمی که مخاطب را لحظه‌ای به حال خود وا نمی‌گذارد، و تمام این‌ها بنا بر دقت و وسواس مهرجویی در شخصیت‌پردازی شکل گرفته و رخ می‌نماید. بهرام بیضایی هر چند در شخصیت‌پردازی مانند مهرجویی قوی عمل می‌کند ولی این کارگردان برجسته با جهان درون محتاط‌تر عمل کرده و تصاویر مبهم و هاله‌های عجیب و لحظه‌های نامفهوم از آن خلق می‌کند که البته این تفاوت در این دو کارگردان بنا بر رویکردهای متفاوت آنها نسبت به انسان و هستی است. بر مهرجویی نگرش فلسفی ـ عرفانی غلبه دارد، اما بر بیضایی نگرش اسطوره‌ای ـ عرفانی .
بازی جذاب جمیله شیخی که به کاراکتری جان بخشیده که در ایجاد فراز های روایتی می‌تواند به عنوان یک آغاز گر درست عمل کند و البته در مقابل بازی درون‌گرای برون‌ریز لیلا حاتمی با آن عمق کاراکتر لیلا ، با بازی به برون‌گرای درون‌ریز علی مصفا مخاطب نسبت به فیلم کشش بیشتر و بیشتر پیدا می‌کند. تا آنجا که در نگاه مخاطب تودگانی این اثر به عنوان یک فیلم ماندگار ثبت می‌شود و در نگاه مخاطب نخبگانی در تمام نظر سنجی‌ها به عنوان یکی از مهمترین فیلم‌های مهرجویی نام برده می‌شود. این فیلم هنوز هم در ساحت سینمای اندیشه‌محور و قصه‌گو با روایتی به شدت ایرانی، دوربینی ایرانی، بازی‌هایی ایرانی و یک کارگردانی ایرانی از نمودهای باشکوه تعیین یافته تمدن آریایی ماست.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- بهترین سریالهای ایران بر مبنای مفهوم ابرکاراکتر
- ارزشمندترین بازیگران زن سینمای ایران بنابر تعداد فیلم‌های مؤلف
- صورتبندی مبحث سوپراستار در سینمای ایران
- بدنمندی زن در سینما
- سیروس ابراهیمزاده؛ رده بازیگران حرفهای
- همگام با بهروز وثوقی در قلههای بازیگری
- سینمای تینایجری در ایران/ از دهههای دور تا «تهران کنارت» و «بیداد»
- نگاهی به بازیگری فائقه آتشین/ خانم سوپر استار
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- «روسری آبی»؛ فرا رفتن از چارچوب بسته
- «جزیره رنگین»؛ وقتی خسرو سینایی جنوب را به روایت خود میآفریند
- «شطرنج باد»؛ فروپاشی ساختارهای کهنه
- «زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسیپور تا شیرین نشاط
- حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
- «آشغالهای دوست داشتنی»؛ جنگ روایتها
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- معرفی برگزیدگان شانزدهمین جوایز ایسفا
- فیلم مجید مجیدی راهی اسکار ۲۰۲۷ شد
- نمایش فیلم «نفرین توقیف» در غیاب کارگردان
- بوسان؛ جایی که آسیا آینده سینمایش را میسازد
- یک جایزه برای فیلمکوتاه ایرانی؛ جشنواره بوسان ۲۰۲۶ برگزیدگانش را شناخت
- نگاهی به نمایشنامهخوانی «چهار صندوق»؛ در ستایش رهایی
- «کارگردانی تئاتر عروسکی در عصر چندرسانهای» منتشر شد
- خانه سینما برگزار می‌کند؛ «۷ سال سینمای ایران»
- نمایش «راشومون»؛ وقتی حقیقت عریان می‌شود
- بهترین سریالهای ایران بر مبنای مفهوم ابرکاراکتر
- انتشار فراخوان نخستین جشنواره سراسری تئاتر «دارا رُخ»
- معرفی نامزدهای شانزدهمین جوایز ایسفا
- روایت «نفرین توقیف» از مالیخولیای توقیف در سینمای ایران
- مراسم تجلیل از ستارگان لابراتوارها / گزارش تصویری
- کمدین معروف بازیگر تئاتر تارانتینو شد
- نگاهی به نمایش «بستور؛ سپهسالار کوچک»؛ برای ساختن هویت ملی به اساطیرمان نیاز داریم
- «ریورس»؛ روایتی از جبر و اختیار در جهان امروز
- نمایش اپرای «عشق»؛ گذشتن از پیمان، دل بستن به پیمانه
- یک فیلم ایرانی نماینده انگلیس در اسکار ۲۰۲۷
- اجرای نمایش همایون غنیزاده متوقف شد
- رونمایی از اولین پوستر «بیدار» سه روز مانده تا اکران
- بهزاد عبدی روایتی از سرنوشت امیرکبیر را روی صحنه میبرد
- فیلم کنسرت اینتراستلار / گزارش تصویری
- برگزیدگان دومین فستیوال واک معرفی شدند
- اکران مستند «کابوک» در پردیس سینمایی چارسو
- «شبهای پرتره» با عکاسی از علیرضا مشایخی آغاز می‌شود
- بهار قاسمی با «دُخشید» ۲ جایزه جهانی گرفت
- «به نوبت» در راه آمریکا و کلمبیا/ «آمرغ» به مسکو میرود
- تجلیل از هنرمندان لابراتوارها در خانه سینما
- حدیثِ حاضرِ غایب؛ خوانشی رِوایتشناختی از نمایش «دیوانهخانه زری بوره»
